خوزستان ديار آب وتاريخ ۲
ساعت ۳:۳٧ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٧ اسفند ،۱۳۸٥  

شادگان شهر تالاب

شادگان را كه در 105 كيلومتري اهواز قرار دارد همگان به تالاب بين‌المللي آن مي شناسند. تالاب شادگان با داشتن ذخاير گياهي و جانوري متنوع، زيستگاه كم نظيري است كه به لحاظ برخورداري از مناظر زيبا و ديدني، به تنهايي يك قطب گردشگري است، گر چه هنوز براي بسياري از مردم شناخته شده نمي‌باشد. تالاب شادگان در سال  ۱۳۵۴از بين بيش از يكهزار و  ۳۰۰تالاب ثبت شده در فهرست كنوانسيون حفاظت از تالابها موسوم به رامسر ، عنوان ششمين تالاب بين‌المللي را به خود اختصاص داد. اين تالاب بيش از  ۴۰۰هزار هكتار وسعت دارد كه حدود  ۲۹۶هزار هكتار آن به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام شده است. يكي از شگفتيهاي تالاب شادگان، داشتن همزمان آب شور، شيرين و لب شور است، كه اين ويژگي تنوع زيستي بي‌نظيري را موجب شده است. تالاب شادگان، مركز تكثير طبيعي بزرگي است كه علاوه بر ماهيان تالاب، ماهيهاي رودخانه‌هاي بهمن شير، كارون و جراحي نيز از آن به عنوان مكان مناسبي براي تخم ريزي استفاده مي‌كنند. تاكنون  ۱۵۴نوع پرنده از  ۳۸خانواده در اين تالاب شناسايي شده است. تالاب شادگان داراي حدود  ۱۶ميليون تن پوشش گياهي است كه گونه‌هاي چولان ، لويي، نيلوفر آبي، سوروف و گز عمده‌ترين آنهاست. پوشش گياهي متنوع اين تالاب همچنين موجب رونق صنايع دستي در منطقه شده است كه بخشي از صادرات غيرنفتي استان را تامين مي‌كند. تالاب شادگان در فاصله  ۴۰كيلومتري شهرستان اهواز واقع شده است كه از شمال به اهواز و خور دورق، از غرب به جاده اهواز- آبادان و از جنوب به رودخانه بهمنشير و خليج فارس و از شرق به خور موسي ختم مي‌شود. آب تالاب شادگان از طريق رودخانه كارون و خورهاي ساحلي از قبيل خوردورق ، خور قناقه ، خور ملخ ، خور كويرين، خور قويان و خور سلخ با جزر و مد دريا تامين مي شود.

شوش شهر تاريخ

از شوش چه مي دانيد؟ تا چه اندازه جاذبه هاي طبيعي آن را مي شناسيد و دوست داريد تا اين شهر باستاني را به تماشا بنشينيد.

شوش يكي از كهن ترين مراكز تمدن جهان است. در نتيجه كاوش هاي باستان شناسي در اين منطقه آثار مربوط به دوران ماقبل تاريخ كشف شده است. نخستين قومي كه شوش را رونق بخشيد، عيلامي ها بودندكه آن را پايتخت قرار دادند. در دوران  هخامنشيان نيز شوش عظمت خود را حفظ كرد و داريوش آن را پايتخت زمستاني خود قرار داد. اين شهر  تا اوايل تسلط مسلمانان همچنان رونق و اعتبار داشت. قلعه معروف شوش در سال ۱۸۹۸ توسط مورگان بر روي قسمت شمال تپه آكروپل احداث شد. نام باستاني شوش «شوس» يا دشت «سوسيانا» بود كه بعدها به شوش معروف شده غرب ايران محسوب مي شود. قلعه آكروپل يا قلعه شوش روي بلندترين نقطه شهر شوش بنا شده و شباهت بسيار زيادي به زندان باستيل فرانسه دارد. اين قلعه با استفاده از آجرهاي به دست آمده از كاخ داريوش و تعدادي از آجرهاى منقوش به خط ميخي چغازنبيل، به دست استادان دزفولي بنا شده است. مجسمه معروف ملكه ناپير اسوستون، قانون نامه حمورابي و ليوان مشهور سفالي شوش به رنگ نخودي و نقش بزكوهي، از مهمترين آثار به دست آمده از تپه آكروپل است.اما اگر شوش و همه تاريخ پهن شده روي دشت اين سرزمين را ديديد سراغي هم از موزه شوش بگيريد. موزه شوش در ميان باغي بر سر راه قلعه باستاني شوش و روبه روي بقعه دانيال نبي قرار گرفته است. بناي نخستين موزه همزمان با شروع حفاري هاي شوش و با به كارگيري آجرهاي به دست آمده از حفاري هاي شوش و چغازنبيل ساخته شده و طي سال هاي بعد قسمت هايي نيز به آن افزوده شده است. موزه شوش در سال ۱۳۴۵ گشايش يافته است. ديگر مكاني كه به هنگام سفر به شوش بازديد آن واجب است مقبره دانيال نبي از پيامبران بني اسرائيل است . دانيال رادرسال 655 قبل از ميلاد به دربار نبوكد نصريا همان بخت نصر پادشاه بابل به اسارت بردند . وي در آنجا به علوم كلدانيان و زبان مقدس واقف گرديد ودر حكمت از آنان پيشي گرفت . نخستين  واقعه اي كه سبب نفوذ دانيال نبي گرديد تعبير خواب پادشاه بود . بدين گونه پيغمبري خود را آشكار نمود ومورد توجه آن پادشاه قرار گرفت . وي به همراه عده اي از قوم يهود به ايران مهاجرت نمود ودر شوش ساكن شد ودر آنجا وفات يافت . آرامگاه دانيال نبي در ساحل شرقي رودخانه شاوور و روبروي تپه ارگ قرار دارد .از ديگر جاهايي كه به هنگام بازديد شوش نبايد ديدن آن را از قلم انداخت كاخ  آپادانا است. اين كاخ در جنوب شرقي شهر وكنار قلعه شوش قرارداشته  و قصر زمستاني پادشاهان هخامنشي به خصوص خشايار و اردشير بوده است . در اين ناحيه تخته سنگ هاي تراشيده عظيم و ته ستونهاي بزرگ باتركيب هندسي بسيار دقيق و منظم ، آنچنان با وقار صف كشيده اند كه با گذشت هزاران سال همچنان بازتاب شكوه و عظمت تاريخي تمدن ايرانيان هستند. جالب اين جاست كه نزديكترين تپه هاي سنگي و كوهستاني به اين ناحيه بيش از 50 كيلومتر فاصله دارند . كاخ آپادانا نمونه كوچكتر  تالار صد ستون تخت جمشيد است.      كاخ شاوور هم از نقاط ديدني شوش است . اين كاخ در 350 متري غرب آپادانا واقع شده وتوسط اردشير دوم بنا گرديد . اين كاخ داراي تالاري به اندازه 6/34 *5/37 متر با 64 ستون است  . پايه  ستونها از سنگ بوده وديوارها از خشت ساخته شده اند .

اما همه اين آثار تاريخي كه هركدام به تنهايي ارزش سفر به يك نقطه دور دست را براي بازديد دارد تنها يك روي سكه شوش است.  روي ديگر اين سكه مجموعه عظيم چغا زنبيل است. محوطه تاريخي چغازنبيل در ۳۵ كيلومتري شوش قرار گرفته است.شاخص ترين بناي اين مجموعه زيگروات چغازنبيل است كه بزرگترين زيگروات جهان محسوب مي شود وهر ايراني به هنگام قرار گرفتن در برابر آن همزمان عظمت پروردگار و خدا پرست بودن نياكانش را با تمام وجود درك مي كند.  معبد ايلامی چغازنبيل بر روی تپه ای خاکی و در ساحل رودخانه دز از شعب رود کارون در استان خوزستان واقع شده است . اين معبد را كه بزرگترين اثر معماري برجاي مانده از دوران ماقبل اسلامي‌است اونتاشگال پادشاه ايلامی در سال 1250 قبل از ميلاد ساخته و  به اينشوشيناك و نپيريشا خدایان عيلامي  اختصاص داده است .بنای معبد چند طبقه و ارتفاع آن در ابتدا 50 متر بوده كه اكنون بر اثر فرسايش  حدود 25 متر است . اين بنا از خشت خام ساخته شده است و روکشی از آجر دارد . در اطراف معبد تعدادی لوح گلی و جندين مجسمه از انسان و حيوان بدست آمده است .  در حين خاکبرداری از محل دو عدد آجر که مطالبی را به خط ايلامی در آن نقل شده بود کشف شد . قاعده زيگورات مربع است و آخرين طبقه آن به خدای ايشوشينک تعلق داشته است .جالب ترين شیء بدست آمده از حفريات اخير چغازنبيل ,مجسمه گاو لعابداری است که در کمال ظرافت و مهارت ساخته شده است که برروی آن کتيبه ای به خط ايلامی در چند رديف نوشته شده است . اکنون اين مجسمه در موزه ايران باستان نگهداری می شود. چغازنبيل در سال ١٩٧٩ ميلا‌دی از طرف يونسکو در فهرست ميراث جهانی قرار گرفت. اين محوطه يکی از چند اثر ثبت شده‌ ايران در فهرست ميراث جهانی است. اهميت اين محوطه‌ تاريخی به عنوان مهم‌ترين اثر به‌جای‌مانده از دوران حکومت ايلامی، قدمت ٣٠٠٠ ساله‌ آن همراه با جاذبه‌های طبيعی از جمله عوامل مؤثر در به ثبت‌رسيدن اين مجموعه به‌عنوان ميراث جهانی بوده‌اند.البته اين محوطه به غير از زيگورات شامل  شهر كهن دور اونتاش نيز  مي‌باشدكه در اوايل قرن  ۱۳قبل از ميلاد توسط پادشاه ايلامي اونتاش نپير در نزديكي رود دز ساخته شده است. دورانتاش به معناي قلعه اونتاش مي‌باشد و در برخي از متون ميخي شهر ال اونتاش ذكر شده كه به معني شهر اونتاش است. دور تا دور ذيگورات چغازنبيل را ديواري احاطه كرده كه در مجاورت آن معابدي براي خدايان كربريشا ، ايشني كرب و هومبان بنا شده است. بناهاي شهر از خشت و آجر ساخته شده‌اند و با وجود قدمت بسيار هنوز بخش زيادي از آنها برجاي مانده‌اند. در نماي بناهاي موجود در محوطه چغازنبيل آجرهاي كتيبه‌داري با خطوط ميخي ايلامي برجاي مانده است . درهاي معابد و كاخ‌ها از چوب بوده كه با ميله‌هاي شيشه‌اي تزيين شده‌اند و اين شهر دورن سه باروي خشتي كه مركز آنها در يك نقطه بوده، ساخته شده است. ديوار اول، يك آب انبار بزرگ ، سه كاخ ، پنج آرامگاه زيرزميني و يك پرستشگاه را كه به نوسكو خداي آتش پيشكش شده، در برگرفته است. ديوار دوم هفت پرستشگاه و ديوار سوم سه پرستشگاه ديگر را در بر گرفته است .

شوشتر شهر سازه هاي آبي

واما شوشتر . درباره اين شهر باستاني خوزستان تنها بايد گفت كه اگر به خوزستان بياييد واين شهر رانبينيد بهتر است به كسي نگوييد به اين استان سفر كرده ايد.نام شوشتر در تاريخ با نام  نام شاپور اول ساساني گره خورده است.شاخص تريم بناي شوشتر از جنبه تاريخي قلعه سلاسل است كه  شاپور آن را بازسازي كرده است و هرمزان سردار بزرگ  ايراني به هنگام حمله با استقرار در آن يك سال در مقابل سپاه اعراب مسلمان مقاومت كرد و سرانجام هم  خيانت يكي از همراهانش باعث شكست وي شد و گرنه  اين دژ شهر عظيم داراي چندين حياط، اسلحه خانه، سربازخانه، حمام، عمارت حاكم، نانوايي و آسياب بودو توانايي سال ها مقاومت را داشت. متاسفانه از اين قلعه تاريخي در حال حاضر چيزي جز چند ويرانه باقي نمانده است و شوادان قديمي آن كه داراي كوره راه هاي ارتباطي متعددي با بناهاي شاخص شهر بود نيز كاملا مسدود شده است. سطح كنوني اين قلعه پوشيده از سفالهاي متعددي است كه يادگار گذشته پنهان آن است.از بناي قلعه سلاسل كه بگذريم بايد سري به محوطه آسياب ها و آبشارهاي تاريخي شوشتر بزنيم كه نماد كنوني اين شهر است.محوطه آبشارهاي شوشتر در جنوب پل بند گرگر و خيابان شريعتي واقع شده است. به صورت دقيق مشخص نيست كه اين محوطه در چه زماني بوجود آمده ولي شواهد موجود نشان مي دهد كه به احتمال زياد در دوره ساساني، و به صورت مشخص در زمان سلطنت شاپور اول بنا شده است. طبق نوشته كتاب تذكره شوشتر، در زمان اردشير بابكان (بنيانگذار سلسله ساساني در سال 224ميلادي) بخاطر اينكه آب را به شرق و جنوب شوشتر رسانده و كشاورزي منطقه را رونق دهند، ساخت رود  گرگرشروع  و تا سلطنت شاپور،فرزند اردشير، ادامه يافت. بر روي اين نهر، پل بند گرگر ساخته شد،  كه نه تنها از طغيان آبهاي اضافي جلوگيري مي كرد، بلكه شهر شوشتر را با شرق آن  مرتبط مي ساخت. درون محوطه آبشارها، حدود 40 آسياب وجود داشت كه اين آسياب ها در بخش شمالي، شرقي و غربي قرار داشتند. از آسياب ها براي تهيه آرد استفاده مي شد.به مرور زمان بر اثر حوادث طبيعي (سيل و زلزله) وعوامل انساني اكثر اين آسياب ها رو به تخريب نهادند.در حال حاضر آسياب رضا گلاب توسط پايگاه ميراث فرهنگي سازه هاي آبي تاريخي شوشتر، مرمت و در حال فعاليت مي باشد.در سال 1312 هجري شمسي، تاسيسات توليد برق در ضلع شمالي محوطه بوجود آمد كه با ولتاژ 110 ولت، برق بخشي شوشتر را تامين مي كرد. در سال 1332 هجري شمسي كارخانه برق مستوفي جانشين تا‌سيسات قبلي گرديد.علاوه بر موارد ذكر شده جهت تامين يخ مورد نياز منطقه، كارخانه يخ جولازاده نيز به سال 1334 هجري شمسي در ضلع غربي محوطه اضافه گرديد.يكي از مناطق زيبا و ديدني در اين مجموعه، محوطه سيكا مي باشد. تا چند سال پيش اهالي شهر از سيكا بعنوان تفريحگاه استفاده مي كردند. سيكا، شباهت زيادي با معابد صابئين دارد، بنابراين ميتوان احتمال داد كه در گذشته (قبل از اينكه صابئين از شوشتر به اهواز هجرت كنند) عبادتگاه صابئين دراين مكان قرار داشته است.همچنين در گوشه اي از محوطه آبشارها محوطه اي قرار دارد كه بنا بر تحقيقات باستان شناسان ممكن است يك معبد مهري بوده باشد. همانطور كه ملاحظه گرديد، محوطه  آسياب ها و آبشارهاي شوشتر، داراي كاركرد صنعتي، اقتصادي و تفريحي بوده و مهمترين بخش اين شهر در دوره هاي مختلف محسوب ميشد. هيچ مكاني را در جهان نمي توان پيدا كرد كه همچون محوطه آبشارهاي شوشتر ويژگي هاي مختلف را يك جا در خود جمع كرده باشد. بازديد كنندگان داخلي وخارجي كه اين محوطه بازديد بعمل مي آورند، با مشاهده دهانه هاي خروجي  آب و بخش هاي ديگر منطقه آبشارها، شگفت زده مي شوند.پلهاي تك دهانه مستوفي و باطني كه در دوران قاجار و بر روي نهر داريون احداث شده انداز ديگر نقاط ديدني شوشتر هستند.اين پل ها  حدود 100 متر پايين تر از قلعه سلاسل بر روي نهر داريون ساخته شده اند. خانه مستوفي ديگر بناي قابل توجه شوشتر است كه به شماره 2315 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است.اين بنا بخشي از مجموعه مستوفي و شامل دو قسمت اندروني و بيروني بوده است. خانه مستوفي متعلق به محمدعلي مستوفي از تجار شوشتر بوده و به شيوه معماري سنتي در اواخر دوره قاجاريه ساخته شده است.تزئينات معماري بنا از نوع خوون چيني و كاربندي آجري و ريگ فرش مي باشد. اين خانه در سال 1374 به اداره ميراث فرهنگي شوشتر تبديل شد. مسجد جامع شوشتر نيز از بناهايي است كه به هنگام سفر به اين شهر بايد از آن بازديد كرد. اين مسجداز  مساجد صدر اسلام است و بناي آن در زمان سيزدهمين خليفه عباسي المعتزبالله المتوكل (همزمان با امامت امام حسن عسكري ع) آغاز شده است. بناي اين مسجد به شماره 286 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است و مالكيت آن در اختيار اداره اوقاف است.  قبل از پوشش كنوني، سقف مسجد به وسيله شاه چوب هندي مسقف شده بود و بر طبق كتيبه موجود در مسجد كه داراي تاريخ سال 1213، 1175، 933، 683 ،445 هجري قمري است معلوم مي شود كه مسجد جامع شوشتر در قرون بعد به كرات تعمير و مرمت شده است. مسجد در طرف شمال دوازده رديف ستون و در طرف جنوب هشت ستون دارد كه بلندي هركدام از ستونها در حدود پنج متر است. از مشاهده قوس طاق ها و ايوان رفيع و شبستان آن كه به شيوه معماري دوره ساساني ساخته شده است، قدمت بنا و تعلق آن به اوائل اسلام تا حدودي روشن مي شود. مسجد داراي حياط وسيع و ستونهاي قطور و بسيار محكمي مي باشد به طوري كه قطر هر ستون بيش از يك و نيم متر است و بناي آن بيشتر از سنگ و آجر است و داراي منبري قديمي است كه قدمت آنرا 700 سال نوشته اند.از ديگر بناهاي مهم شوشتر  مقام صاحب الزمان است كه

قدمگاه آن حضرت بوده و در شمال شرقي شهر شوشتر قرار دارد و بين مردم از احترام خاصي برخوردار است.  همچنين پل بند شادروان و  قدمگاه  خضر نبي نيز از ديگر بناهايي است كه بايد به هنگام سفر به شوشتر از آنها بازديد كرد.

و سرانجام

 واما در پايان بايد گفت هرچند كه سعي شد تا حدي برخي از زيبايي هاي استان آب وتاريخ را به صورت مختصر به شما عزيزان بازشناسيم اما ديدني هاي بسياري از شهر هاي اين استان هم چون خرمشهر،مسجد سليمان ،باغ‌ملك، بندرماهشهر، دشت‌آزادگان و رامهرمز از قلم افتاد وهمين طور از شلمچه ودوكوهه وساير يادمان هاي جنگ بدليل كمبود فضا چيزي نگفتيم ،باشد كه در فرصتي ديگر به مرور تك تك آنان بپردازيم

 


کلمات کلیدی: