خوزستان۵
ساعت ۱٠:٠٩ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٦ اسفند ،۱۳۸٥  

حيات تالاب بين المللي شادگان در معرض خطر جدي است   تالاب بين‌المللي شادگان با داشتن ذخاير گياهي و جانوري متنوع، زيستگاه كم نظيري است كه به لحاظ برخورداري از مناظر زيبا و ديدني، به تنهايي يك قطب گردشگري است، گر چه هنوز براي بسياري از مردم شناخته شده نمي‌باشد. تالاب شادگان در سال  ۱۳۵۴از بين بيش از يكهزار و  ۳۰۰تالاب ثبت شده در فهرست كنوانسيون حفاظت از تالابها موسوم به رامسر در ژنو ، عنوان ششمين تالاب بين‌المللي را به خود اختصاص داد. اين تالاب بيش از  ۴۰۰هزار هكتار وسعت دارد كه حدود  ۲۹۶هزار هكتار آن به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام شده است. يكي از شگفتيهاي تالاب شادگان، داشتن همزمان آب شور، شيرين و لب شور است، كه اين ويژگي تنوع زيستي بي‌نظيري را موجب شده است. تالاب شادگان، مركز تكثير طبيعي بزرگي است كه علاوه بر ماهيان تالاب، ماهيهاي رودخانه‌هاي بهمن شير، كارون و جراحي نيز از آن به عنوان مكان مناسبي براي تخم ريزي استفاده مي‌كنند. تاكنون  ۱۵۴نوع پرنده از  ۳۸خانواده در اين تالاب شناسايي شده و بعد اكوتوريستي تالاب نيز به علت شمار قابل توجه پرندگان مهاجر آن ،از اهميت شاياني برخوردار است. تالاب شادگان داراي حدود  ۱۶ميليون تن پوشش گياهي است كه گونه‌هاي چولان ، لويي، نيلوفر آبي، سوروف و گز عمده‌ترين آنهاست. در بعد اقتصادي نيز اين تالاب حايز اهميت است زيرا هم اكنون سرانه استحصال ماهي از تالاب شادگان  ۱۵هزار تن است در حالي كه سالانه بر اساس برآود به عمل آمده توسط شيلات، از مجموع سكوهاي دريايي كشور  ۱۷هزار تن ماهي استحصال مي‌شود. همچنين پنج هزار و  ۲۵۰صياد از تالاب شادگان امرار معاش مي‌كنند كه سرانه برداشت ماهي آنها سه تن در سال است. واحدهاي دامداري مستقر در شادگان نيز با استفاده از منابع اين تالاب، سالانه يك هزار و  ۶۰۰تن گوشت قرمز گاو و گاوميش و  ۱۶هزار تن فرآورده‌هاي لبني توليد مي‌كنند. پوشش گياهي متنوع اين تالاب همچنين موجب رونق صنايع دستي در منطقه شده است كه بخشي از صادرات غيرنفتي استان را تامين مي‌كند. اما دير زماني است ورود مواد آلوده و سمي به داخل تالاب، طراوت و شادابي آن را نشانه رفته و مي‌رود تا نشاط و سرزندگي را از چهره آن بگيرد. واقعيت اين است كه حيات تالاب بين‌المللي شادگان در سالهاي اخير با تهديدهاي بسياري مواجه بوده است. علاوه بر خشكسالي، عواملي نظير سدسازي در بالا دست تالاب، توسعه فاضلابهاي شهري ، كشاورزي و صنعتي، اجراي طرحهاي عمراني، تخريب پوشش گياهي توسط ساكنان منطقه با هدف توسعه كشاورزي و احداث شبكه‌هاي آبياري و زهكشي از جمله اين تهديدهاست. احداث ابنيه و تاسيسات دولتي، تعرض جاده ارتباطي آبادان- اهواز به سمت تالاب ، تخليه آلودگي نفتي ناشي از نشتي هاي مقطعي خطوط پتروشيمي‌هاي مستقر در ماهشهر و بندر امام(ره) و ورود زهاب شور مزارع نيشكر از ديگر عواملي است كه ادامه حيات تالاب به خطر انداخته است. بر اساس شواهد موجود ، در سال  ۱۳۷۹به علت نشت نفت از لوله هاي پوسيده، بيش از يكصد هزار هكتار از وسعت تالاب شادگان آلوده شد كه اين آلودگي موجب مرگ هزاران پرنده مهاجر در تالاب شادگان و حاشيه رودخانه بهمنشير در آبادان گرديد و خسارتهاي زيادي نيز به گياهان و آبزيان ساكن در آن وارد كرد. همچنين بر اساس گزارشهاي موجود در آبانماه سال  ۱۳۸۳، به دنبال اجراي پروژه احداث بلوار در منطقه‌اي از آبادان،  ۳۵هزار متر مكعب از زباله‌هاي نفتي منطقه گيسي از زير خاك خارج و در تالاب شادگان دفع شد. اين زباله‌هاي نفتي حدود  ۶۰سال پيش در خارج شهر دفن شده بودند كه با توسعه شهر، در ميان مناطق مسكوني قرار گرفته و بوي بد آن موجب آزار ساكنان مي‌شد. تخليه زهاب مزارع نيشكر خوزستان نيز چندي پيش باعث مرگ و مير بيش از يك ميليون ماهي در غرب تالاب شادگان شد.هم اكنون نام تالاب شادگان به علت آسيبهاي زياد وارده به آن در فهرست تالابهاي در معرض نابودي جهان قرار گرفته است. آب تالاب شادگان به علت مجاورت آن با پالايشگاهها، مجتمعهاي صنعتي ، لوله‌هاي نفت و زمينهاي كشاورزي و ورود پسابهاي آلوده كيفيت مناسبي ندارد. اين در حالي است كه منابع ورودي آب شيرين تالاب نيز نسبت به سابق كمتر شده است. كم شدن منابع آب شيرين ورودي به تالاب مشكلي است كه مي‌توانست بر اساس مصوبه مشترك سازمان حفاظت محيط زيست و وزارت نيرو كه به سازمان آب نيز ابلاغ شده است، وجود نداشته باشد. طبق اين مصوبه، مسوولان وزارت نيرو بايد با تجديد نظر در ميزان رهاسازي آب، منابع ورودي آب شيرين مورد نياز براي ادامه حيات تالاب را تامين كنند. همچنين تجديد نظر در بهره برداري و توزيع مجدد آب حوزه كارون در بالادست از ديگر راهكارهاي تامين آب مورد نياز تالاب است. بر اساس گزارشهاي موجود و بنا به نظر و اعلام مسوولان سابق شهرستان شادگان ، مشكل اصلي تالاب شادگان ورود شش ميليون متر مكعب آب آلوده به تالاب است كه  ۴۰تا  ۶۰متر مكعب آن آب آلوده صنايع فولاد و ۲۰ تا  ۲۵هزار متر مكعب آن پساب نيشكر است. بر اساس همين گزارشها ، براي سالم‌سازي هر متر مكعب آب آلوده، ۴۰ متر مكعب آب شيرين مورد نياز است يعني براي سالم‌سازي تالاب شادگان بايد سالانه يك ميليارد متر مكعب آب شيرين وارد تالاب كرد. مهم آنكه هرچه آسيبهاي وارده به تالاب در اثر فعاليتهاي انساني بيشتر شود، زندگي مردم بويژه ساكنان اطراف تالاب نيز بيشتر در معرض خطر قرار مي‌گيرد كه وقوع سيلابهاي فصلي كارون و سيلابهاي ناشي از جزر و مد خليج فارس يكي از آنهاست. وزش بادهاي حامل نمك كه داراي خاصيت خورندگي بالا هستند از ديگر اين خطرات محسوب مي‌شود كه تاكنون نيز علاوه بر وارد آوردن خسارات زياد به محيط زيست به اقتصاد ساكنان منطقه لطمات فراواني زده است. استاندار خوزستان در گفت و گو با ايرنا، از تشكيل سازمان عمران به منظور حفاظت از تالاب شادگان خبر داد و گفت: اين سازمان متشكل از مديران كل محيط زيست ، شيلات، ميراث فرهنگي، آب و برق و فرمانداري شادگان مي‌باشد كه دستور العمل اجرايي تشكيل اين سازمان نيز تهيه شده است. "امير حيات مقدم" افزود: هم اكنون به منظور برطرف ساختن عواملي كه حيات اين تالاب را به مخاطره جدي انداخته اند، با توجه به پيگيري صورت گرفته، كانالي براي دفع پسابها در شرف احداث است. وي ادامه داد: سازمان آب و برق خوزستان نيز در صدد تعيين دقيق مقدار ورودي آب به تالاب است. حيات مقدم افزود: برنامه ريزي دقيقي براي احيا و بهره برداري علمي از اين تالاب داريم كه مي‌تواند اشتغال آفرين باشد و دولت مصمم است از همه پتانسيلهاي منطقه براي شكوفايي و پرورش استعدادها استفاده كند. معاون برنامه ريزي و اداري مالي استاندار خوزستان هم گفت: احياي تالابهاي استان نياز به يك كار مطالعاتي بزرگ دارد كه بر اساس نتايج آن نسبت به اين كار اقدام شود. "علي اصغر وحيدي" اولويت اصلي در احياي تالابها را با هوارالعظيم و شادگان دانست و اضافه كرد: كارهاي احيايي اوليه اين دو تالاب توسط حفاظت محيط زيست و فرمانداريهاي شهرستانهاي مجاور تالاب در دست انجام است. وي احداث جاده دسترسي را از مهمترين اقدامهاي لازم براي احياي تالاب شادگان عنوان كرد و گفت: براي بهبود وضعيت ديگر تالابهاي استان نيز بنا به ضرورت برنامه ريزي خواهد شد. سرپرست معاونت عمراني استانداري خوزستان نيز با اشاره به طرح دولت در احياي دو تالاب هورالعظيم و شادگان گفت: اين طرح به منظور برگشت حيات اقتصادي به تالابها و محدوده آنها اجرا مي‌شود. "فرامند هاشمي زاده" افزود: طرح احياي اين دو تالاب با مجوزي از سوي نيروهاي مسلح و عقب نشيني دژهاي نظامي از سر مرز و اجازه تردد مردم براي ايجاد چرخه اقتصادي نظير صيد پرندگان و آبزيان و نيز پرورش دامها انجام مي شود كه سازمان آب و برق خوزستان در اين خصوص همكاري خواهد كرد. وي به احداث دايك، به منظور جلوگيري از سيلابهاي احتمالي در محدوده تالابهاي هورالعظيم و شادگان اشاره كرد و افزود: در زمان حاضر فقط براي احياي اين دو تالاب برنامه ريزي شده و براي ديگر تالابها برنامه‌اي نداريم. هاشمي زاده همچنين خاطر نشان كرد: براي احياي تالاب شادگان، از ابتداي امسال تاكنون  ۵۰۰هزار بچه ماهي به داخل آن ريخته شده كه تا پايان سال به دو برابر افزايش مي‌يابد. رييس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري خوزستان نيز گفت: براي تالاب شادگان طرح مطالعاتي گردشگري با اعتبار يك و نيم ميليارد ريال از محل اعتبارات ملي در دست انجام است. "صادق محمدي" خاطر نشان كرد: روستاي رگبه از توابع شادگان واقع در محدوده تالاب به عنوان پايگاه گردشگري انتخاب شده كه كار محوطه‌سازي و احداث اسكله در آن به اتمام رسيده است. وي ادامه داد: با اين كار قصد داريم روستاييان ساكن در منطقه را آموزش دهيم تا با استفاده از قايقهاي خود گردشگران را در تالاب بگردانند. محمدي با اشاره به به مذاكرات انجام شده با دفاتر خدمات مسافرتي خوزستان در راه اندازي تورهاي گردشگري به تالاب شادگان گفت: هدف اصلي از اين كار پرداخت جدي به مزيتهاي گردشگري تالاب و رونق اقتصادي منطقه است. وي خاطر نشان كرد: براي بهبود وضع گردشگري ديگر تالابهاي خوزستان در زمان حاضر برنامه‌اي در دست اجرا نداريم ولي در صورت ضرورت براي اينكار نيز برنامه ريزي خواهد شد. ابوالقاسم فدعمي" فرماندار فعلي شادگان، نيز در اين‌باره با ضروري خواندن تغيير مسير پسابهاي نيشكر از سمت تالاب شادگان گفت: كانال انحراف پسابها در مسير تالاب در دست احداث است كه از سال گذشته شروع شده و تاكنون  ۵۰درصد كار آن به پايان رسيده است. وي ابراز اميدواري كرد: با احداث اين كانال ديگر پسابي وارد تالاب نشود. رييس سازمان حفاظت محيط زيست خوزستان نيز با اشاره به اينكه  ۵۰درصد مساحت تالابهاي كشور در اين استان قرار دارد گفت: بايد از اين منابع خداداي حفاظت شود. "هرمز محمودي راد" ، با اشاره به تخليه پسابهاي نيشكري و نيز ديگر آلودگيهاي موجود در محدوده منطقه به داخل تالاب شادگان، به مسوولان دستگاهها يا شركتهاي آلوده كننده تذكر داده شده است. وي اضافه كرد: لازم است كه با هماهنگي تمامي دستگاه هاي اجرايي نسبت به نجات اين تالاب كه در اقتصاد منطقه و كشور و نيز توسعه گردشگري موثر است، اقدام اساسي به عمل آيد. محمودي راد آلودگيهاي موجود تالاب ناشي از پسابهاي نيشكري را تهديدي جدي براي آن دانست و گفت: در هر توسعه اي پايدار بودن آن مد نظر است و در طرح توسعه نيشكر نيز بايد تمامي جوانب زيست محيطي آن در نظر گرفته مي شد تا شاهد چنين خساراتي به منابع طبيعي استان آن هم منابع كم نظيري مانند تالاب شادگان نباشيم كه متاسفانه چنين نشده است. تالاب بين‌المللي شادگان، تالاب هورالعظيم ، تالاب بامدژ در  ۴۰كيلومتري شمالي اهواز و تالاب ميانگران در ايذه مهمترين تالابهاي خوزستان هستند. هم اكنون  ۳۸درصد كل پستانداران ايران شامل  ۶۰گونه پستاندار در زيستگاههاي حيات وحش و تالابهاي اين استان زندگي مي‌كنند. تالاب شادگان در فاصله  ۴۰كيلومتري شهرستان اهواز واقع شده است كه از شمال به اهواز و خور دورق، از غرب به جاده اهواز- آبادان و از جنوب به رودخانه بهمنشير و خليج فارس و از شرق به خور موسي ختم مي‌شود. آب تالاب شادگان از طريق رودخانه كارون و خورهاي ساحلي از قبيل خوردورق ، خور قناقه ، خور ملخ ، خور كويرين، خور قويان و خور سلخ با جزر و مد دريا تامين مي شود.


کلمات کلیدی: