خوزستان۲
ساعت ٢:٥٦ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٦ اسفند ،۱۳۸٥  

 

اشكفت سلمان ايذه  ايذه شهري است در منتهااليه شرقي استان خوزستان و در حدود 200 کيلومتري شرق اهواز. ايذه در ميان کوه‌هاي بخش مرکزي رشته کوه زاگرس و در ارتفاع 835 متر از سطح دريا واقع شده و هوايي تقريبا" ملايم دارد که در کوه‌هاي اطراف، رو به سردي مي‌رود. جمعيت شهر حدود 80 هزار نفر است که اکثرا" از ايل بختياري هستند..برمبناي کتيبه‌هاي کشف‌شده در اطراف شهر ايذه، نام باستاني اين شهر، «‌آياپير‌» بوده است. موقعيت آياپير باستاني در سر راه جاده اصلي تجاري از مرکز ايران به دشت خوزستان و شوش، به آن اهميت اقتصادي و سياسي خاصي مي‌داده. به همين دليل است که اطراف ايذه امروز، چندين اثر باستاني و نقش عيلامي وجود دارد که باعث جلب گردشگران و باستانشناسان شده است.اصلي‌ترين اين کتيبه‌ها در زمان حکومت يک پادشاه محلي به نام «هاني» نقش شده که در دوران نوعيلامي و زمان سلطنت «شوتروک-ناخونته دوم» (698-717 پ م) بر آياپير حکومت مي‌کرده. بزرگترين مجموعه نقشها در شرق ايذه و در نزديکي روستاي «کوله فرح» واقع شده است. اين مجموعه شامل يک کتيبه به خط و زبان عيلامي نو و نقش خود هاني است که در آن، هاني از فتوحاتش در کنار رود کارون براي آرام کردن شورشيان و از وفاداري خود به شوتروک-ناخونته، حکايت مي‌کند. در جهت ديگر مجموعه، چند نقش در اطراف يک تخته‌سنگ بزرگ کنده شده‌اند که نشان‌دهنده مراسم قرباني از طرف هاني و روحاني بزرگ دربارش هستند. يک نقش در سنگي کوچکتر، درباريان عيلامي را نشان مي‌دهد و تخته‌سنگ بزرگي از طرف رومن گيرشمن، باستانشناس فرانسوي، به عنوان سنگ قربانگاه شناخته شده. دو نقش ديگر، يکي کنده شده بر روي کوه، نشان‌دهنده يک مراسم جشن است که در آن، پادشاه در بالاي نقش روي يک تخت جلوس کرده و بقيه مردم به صورت رديف در پايين نقش شده‌اند. سبک اين نقش و موقعيت قرارگرفتنش مي‌تواند نشان‌دهنده اين باشد که به دوراني قبل از هاني، شايد دوران عيلامي ميانه، تعلق دارد.آخرين نقش، نيم-مجسمه ايست به اندازه واقعي که بر روي يک طرف يک تخت سنگ کنده شده و احتمالا" نشان‌دهنده هاني و وزيرش است.مجموعه مهم ديگر، کتيبه و نقش‌هاي «اشکفت سلمان» (اشکفت به معني شکاف، غار) در شمال غربي شهر است. اين مجموعه در کنار يک شکاف کوه به وسيله شوترورو، وزير هاني، بوجود آمده است.يک کتيبه که در آن هاني به ذکر اينکه نقش‌ها به دستور شوترورو کنده شده‌اند و در آن از خدايان مختلف کمک خواسته مي‌شود، مهم‌ترين اين نقش‌ها است.نيم‌تنه يک مرد به سبک عيلامي ميانه در کنار اين کتيبه، جلب نظر مي‌کند. سر اين نقش در اوايل انقلاب در اثر برخورد گلوله «آر پي جي» تخريب شده و کتيبه نيز در اثر ضربات گلوله و خرابکاري‌هاي بازديدکنندگان (نظير کندن نام) تا حدي تخريب شده است دو نقش ديگر که يکي نشان‌دهنده شوترورو و خانواده‌اش است و ديگري هاني و همسرش هوهين را نشان مي‌دهد، همه رو به مرکز اشکفت نگاه مي‌کنند که نشان‌دهنده قداست منطقه اشکفت از زمان‌هاي باستاني است و حتي امروزه نيز در بين مردم محلي مقدس است.نقش‌هاي مختلف ديگري نيز در اطراف ايذه وجود دارند که اکثرا" تکرار نقش‌ها و کتيبه‌هاي کول فرح هستند و از سوي هاني کنده شده‌اند. اما در منطقه «خُنگ اژدر»، در روي يک تخته‌سنگ، دو نقش ديگر جلب نظر مي‌کنند. در يک‌طرف اين سنگ، نقش کوچکي از دوران عيلامي، نشان‌دهنده چهار پيکره کوچک است که سبک آنها به نظر عيلامي ميانه مي‌آيد. در روي ديگر اين سنگ، نقشي از چهار مرد در لباسهاي پارتي و يک مرد سوار اسب، نشان‌دهنده اهميت منطقه در زمان اشکانيان و حکومت دست‌نشانده آنها در منطقه، سلطنت علمائيد، است..به‌طور خلاصه، نقش‌هاي عيلامي، پارتي و آثار باستاني ايذه، به علاوه محبت و خونگرمي مردم محلي و افتخارشان به آثار باستاني شهر، ايذه را به مقصدي دلخواه براي يک مسافرت خوب، البته در فصل مناسب، تبديل مي‌کند.

زيگورات چغازنبيل 

معبد ايلامی چغازنبيل بر روی تپه ای خاکی و در ساحل رودخانه دز از شعب رود کارون در استان خوزستان واقع شده است . اين معبد توسط اونتاشگال پادشاه ايلامی ها در سال 1250 قبل از ميلاد ساخته شده و آن را به خدای اينشوشينک اختصاص داده است .بنای معبد چند طبقه و ارتفاع آن حدود 25 متر است . اين بنا از خشت خام ساخته شده است و روکشی از آجر دارد . در اطراف معبد تعدادی لوح گلی و جندين مجسمه از انسان و حيوان بدست آمده است .  در حين خاکبرداری از محل دو عدد آجر که مطالبی را به خط ايلامی در آن نقل شده بود کشف شد . قاعده زيگورات مربع است و بلندی آن در اصل 50 متر بوده است و آخرين طبقه آن به خدای ايشوشينک تعلق داشته است . زيگورات چغازنبيل بزرگ‌ترين زيگورات جهان هستند..جالب ترين شیء بدست آمده از حفريات اخير چغازنبيل ,مجسمه گاو لعابداری است که در کمال ظرافت و مهارت ساخته شده است که برروی آن کتيبه ای به خط ايلامی در چند رديف نوشته شده است . اکنون اين مجسمه در موزه ايران باستان نگهداری می شود. چغازنبيل در سال ١٩٧٩ ميلا‌دی از طرف يونسکو در فهرست ميراث جهانی قرار گرفت. اين محوطه يکی از چند اثر ثبت شده‌ی ايران در فهرست ميراث جهانی است. اهميت اين محوطه‌ی تاريخی به عنوان مهم‌ترين اثر به‌جای‌مانده از دوران حکومت ايلامی، قدمت ٣٠٠٠ ساله‌ی آن همراه با جاذبه‌های طبيعی از جمله عوامل مؤثر در به ثبت‌رسيدن اين مجموعه به‌عنوان ميراث جهانی بوده‌اند.  محوطه تاريخي "چغازنبيل" در جنوب غربي ايران، استان خوزستان و در ۳۵ كيلومتري شهر باستاني شوش قرار گرفته است. اين محوطه كه شامل شهر كهن دور اونتاش مي‌باشد، در اوايل قرن  ۱۳قبل از ميلاد توسط پادشاه ايلامي اونتاش نپير در نزديكي رود دز ساخته شد. دورانتاش به معناي قلعه اونتاش مي‌باشد و در برخي از متون ميخي شهر ال اونتاش ذكر شده كه به معني شهر اونتاش است. در مركز شهر نيز معبد عظيمي به صورت مطبق بنا شده كه امروزه دو طبقه از آن هنوز پابرجاست و موسوم به ذيقورات يا ذيگورات مي‌باشد كه به دو تن از خدايان بزرگ ايلاميان يعني اينشوشيناك و نپيريشا اهدا شده است. معبد چغازنبيل بزرگترين اثر معماري برجاي مانده از دوران ماقبل اسلامي‌است كه تاكنون شناخته شده است. دور تا دور ذيگورات چغازنبيل را ديواري احاطه كرده كه در مجاورت آن معابدي براي خدايان كربريشا ، ايشني كرب و هومبان بنا شده است. زيگورات چغازنبيل ساختمان بزرگي كه به گونه هرم، پله پله شده و هر پله و طبقه آن، بر روي طبقه پايين تر قرار گرفته است. بناهاي شهر از خشت و آجر ساخته شده‌اند و با وجود قدمت بسيار هنوز بخش زيادي از آنها برجاي مانده‌اند. در نماي بناهاي موجود در محوطه چغازنبيل آجرهاي كتيبه‌داري با خطوط ميخي ايلامي برجاي مانده است . متن‌هاي خط ميخي اين آجرها نام سازنده زيگورات و همچنين نام خداي بزرگ ايلامي اين شوشيناك ديده مي‌شود. درهاي معابد و كاخ‌ها از چوب بوده كه با ميله‌هاي شيشه‌اي تزيين شده‌اند و اين شهر دورن سه باروي خشتي كه مركز آنها در يك نقطه بوده، ساخته شده است. ديوار اول، يك آب انبار بزرگ ، سه كاخ ، پنج آرامگاه زيرزميني و يك پرستشگاه را كه به نوسكو خداي آتش پيشكش شده، در برگرفته است. ديوار دوم هفت پرستشگاه و ديوار سوم سه پرستشگاه ديگر را در بر گرفته است . در ميانه، يك برج و چند طبقه هرمي شكل به بلندي  ۲۵متر قرار دارد كه در آن كتيبه‌هايي به خط ميخي و به زبان ايلامي ديده مي‌شود. چغازنبيل در سال  ۱۹۷۹ميلادي از طرف سازمان علمي فرهنگي يونسكو در فهرست ميراث جهاني ثبت شد. اهميت و اصالت اين محوطه تاريخي همراه با جاذبه‌هاي طبيعي و تاريخي اين عوامل موثر در ثبت جهاني اين مجموعه بوده‌اند. ديدن اين مكان زيبا،جذاب و تاريخي ايران و گنجاندن آن در برنامه‌هاي گردشكري خانواده‌ها و تورهاي نوروزي توصيه مي‌شود.

جاذبه های توریستی کم کم به فصل رویش گل زیبای نرگس در نرگسزارهای بهبهان نزدیک میشویم . از کمتر از یک ماه دیگر با سر بر آوردن گلهای نرگس از زیر خاک بوی مست کننده آنها در بهبهان به مشام میرسد. سال گذشته همزمان با فصل نرگس در بهبهان یعنی در حدود ماه بهمن نرگس زار طبیعی بهبهان در جوار منطقه تاریخی ارجان که آن هم از تیغ تراکتور ها مصون نمانده فرصتی بی نظیر برای تبدیل این منطقه به یک سایت تفریحی و تاریخی است

احداث است که در صورت فراهم بودن شرایط در اینده می توان بخشی از اب ان را به کشورهای حاشیه خلیج فارس صادر نمود.

بهبهان یکی از شهرهای قدیمی استان خوزستان است

  تاريخ بهبهان  بعد از تخریب شهر ارجان یکی از دهات ارجان به نام کوشک دشت که در سه کیلومتری جنوب ان واقع بود

  نگاهی اجمالی بر ارجان 

ارجان که از زمان و چگونگی ساخت ان اطلاعاتی در دست نیست در یکی از گذرگاهایی قرار داشته است که از یک طرف باعث ارتباط فلات ایران به بین النهرین و از طرف دیگر بزرگهراه تاریخی شاهی که شوش را به استخر متصل می نمود از ان عبور می کرده است .شهر ارجان که (ارغان) نیز گفته می شود در سه کیلومتری دامنه کوه واقع بود و محدود بود از شمال به رودخانه و از مشرق و مغرب و جنوب به دشت ارجان .شهر ارجان شکل قائم الزاویه ای داشته که قاعده طویل ان به سمت شمال شرقی کشیده شده بود و نوع زمین ان سنگلاخی و سخت و ارتفاع ان از سطح دریا در حدود پانزده متر بوده است .

. شهر ارجان دارای شش دروازه بود به نامهای : 1) اهواز 2) ریشهر 3) شیراز 4) دروازه میدان 5) کیلالین( کیل کنندگان) 6) رصافه( سنگ فرش) . محل دروازه رصافه در راه مال رو بهبهان است که به قدمگاه حضرت رضا می رسد و اثارش هنوز وجود دارد .. محل پنج دروازه دیگر به دلیل انهدام شهر معلوم نیست .خانه شاه شهر که تا امروز خرابه های ان به سرای ملک معروف است در جنوب شهری شهر واقع بوده و از شمال و مشرق و مغرب متصل به شهر و از جنوب به باغاهای نارنج اتصال داشت و در حال حاضر زمینهای ان باغها به مساحت 30 هکتار به نارنجستان معروف است . بازار ان زمان که خرابه های از ان بر جا مانده و مردم هنوز به ان بازار ارجان گویند در شمال شرقی خانه شاه بوده و مسجد جامع که مورخین ان را از بناهای حجاج نوشته اند در پلوی بازار واقع بوده است . بنای خانه ها از سنگ می باشد و بازار بزازان مانند بازار سجستان درهایی دارد که شب بسته می شود

خصوصیات مسکن چون در فصل گرما درجه حرارت هوای ارجان به 50 درجه سانتی گراد می رسید خانه ها را دوطبقه می ساختند و در طبقه زیرین که در زیر زمین حفر می شد و به ان سرداب می گویند اب جاری بود و هنگام تابستان که گرما طاقت فرسا می شد از ان سرداب ها برای استراحت استفاده می کردند .

اثار عیلام و کلدانیان در نزدیکی های ارجان از سنگ نوشته ها و حجاری های تنگ سروک و غیره موجود است معلوم می گردد که ارجان از شهرهای پیش از مهاجرت ارین ها بوده است.

اثاری که از شهر ارجان باقی مانده  تلال:از شهر ارجان در زمینی به مساحت قریب به یک هزار هکتار تل و تپه های زیادی جای خانه های باقیمانده که وسعت زمین اشغال شده و کثرت تپه های موجود عظمت شهر را در زمان ابادی می رساند.

پل کسری:از بناهای ساخته شده در دوره ساسانی بوده و قدیمی ترین پلی است که برای استفاده شهر ارجان بر رودخانه تاپ ساخته شده است و جغرافیا نویسان اسم ان را قنطره الکسرویه نوشته اند..اثار این پل در حدود 200 متری مشرق بهبهان به امامزاده جعفر می باشد قسمتی دیگر در مسیر رودخانه قرار گرفته و در تابستانها که اب رودخانه فرو می نشیند از زیر اب نمایان می شود.

بند و پل بکان:این بند (سد)و پل در زمان خلافت امویان به دست یکی از توانگران فارس به نام دیلمی که پزشک مخصوص حجاج بن یوسف بود ساخته شد و از بناهای نامی و معروف عصر خود بود.. طول ان 170 متر و عرضش 5/13 متر بوده که تا کنون قسمتی از بند و چهار پایه بزرگ از پل باقی مانده .در سمت شمال این بند و پل و پیوسته به ان چهار اسیاب دائر بود که سنگهای ان بر حول محور افقی در گردش بودند و اثار انها تا امروز باقی است. زمین های اطراف این محل را امروزه به زبان محلی بکو(بکان)می گویند.

مسجد جامع بکان:از اثار ديگر باقی مانده شبستان وسيعی از مسجد جامع محله بکان است که طاق های ان از سنگ تراشیده و گچ ساخته شده و در دور محراب ان ایات قرانی نقش بوده و تاریخ بنای ان به خط کوفی در سنگ در اورده شده این سنگ که از نوع سنگهای ماسه ای است و بعضی از کلمات ان محو شده است هم اکنون در دیواره جنوبی شبستان مسجد نصب می باشد و کی گویند که حضرت رضا (ع) عازم خراسان بوده از ارجان عبور کرده و در مسجد جامع محله بکان نماز گزارده

حمام محله بکان:این حمام در حدود پنجاه متری غرب بند و پل در کنار جنوبی رودخانه تاب است اثار حوض و خزینه و لباس کن (رختکن) ان تا امروز باقی است.

ثاری که از ماقبل به دست امده   در کاوشهایی که به وسیله باستان شناسان خارجی از تپه های اطراف ارجان به عمل امد اثاری از یک تمدن بسیار قدیم مربوط به عهد حجر کشف گردیده: شهر قديمي بهبهان ارجان بواسطه اشياء بدست آمده در كشفيات باستان شناسي سال 1361 (‌هجري شمسي )‌تا كنون قديمي ترين دوره تاريخي آن معلوم گرديده است كه نشان از هزاره دوم پيش از ميلاد مسيح دارد . گور مكشوفه , كتين هوتران فرزند پادشاه ايلامي كه در هزاره دوم قبل از ميلاد سلطنت ميكرد همراه با جام ارگان و حلقه قدرت آن شوكت و عظمت فرهنگي و هنري ارجان را به نمايش مي گذارد و با عرضه اطلاعات گرانبهايي از تاريخ بهبهان معلوم ميدارد كه اين شهر قديمي , چگونه از منظر فرهنگي , بر تارك منطقه مي درخشيده است .      نهمچنين آثار پل سومي , در نزديكي سد شهدا در جوار امام زاده جعفر وجود دارد ,‌بعضي آنرا منسوب به حجاج بن يوسف از دوره اسلامي ميدانند . آتشكده چهار طاق (‌شماره ثبت 371 )‌و پل خيري مح خان , در ناحيه خير آباد كه ارگان را به بلاد شاپور در ناحيه ممسني متصل مي كرده است از ديگر آثار منسوب به دوره ساساني است .


کلمات کلیدی: