از حمله 29 آبان تا قیام 10 دی 57 مردم مشهد
ساعت ۳:۳٥ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ۱٠ دی ،۱۳٩۳  

سرکار خانم فرزانه شهامت خبرنگار همشهری استان ها چندی پیش گفت وگویی با من درباره وقایع دی ماه سال 57 مشهد انجام داد که امروز در صفخه 11همشهری استانها منتشر شد. در ذیل این متن را مرور می‌کنید:

 از حمله 29 آبان تا قیام 10 دی 57 مردم مشهد

شواهد تاریخی گواهی می دهد مشهد از اصلی ترین کانون های انقلاب اسلامی بوده است. وجود چهره‌های انقلابی شاخص مانند آیت الله خامنه ای و شهید هاشمی نژاد،هشیاری مردم نسبت به خیانت های رژیم و ظرفیت بی نظیر بارگاه مطهر رضوی از جمله دلایل این مهم به شمار می رود. قیام 10 دی 57 مشهد آینه تمام عیاری است که نگاه عمیق به آن نکات تاریخی بسیاری را گویاست.بی رحمی سردمداران وقت، پیوند عمیق مردم با روحانیت مبارز و پایمردی در راه آرمان هایی که به اعتقاداتشان گره خورده تنها تعدادی از این واقعیت ها است.

در همین زمینه«رضا سلیمان نوری» پژوهشگر تاریخ معاصر با تشریح بسترهای وقوع این قیام، از واقعه 29 آبان 57 به عنوان ریشه حرکت عظیم 10 دی یاد کرد و افزود: در 29 آبان مردم معترض به رژیم که در محدوده میدان بیت المقدس کنونی تجمع کرده بودند با حمله نیروهای گارد به حرم پناه برده و در آن جا شعارهای خود را ادامه دادند.ماموران مسلح لباس مخفی با ورود به حرم، در رواق ها و صحن ها به مردم تیراندازی و حرمت حرم را هتک کردند. برخی منابع از کشته شدن 2 کودک در این درگیری ها خبر می دهند.

وی این واقعه را باعث تعمیق نفرت عمومی نسبت به رژیم دانست و افزود: شام عاشورا مراسم خطبه خوانی با حضور جمعیت میلیونی در حرم برگزار شد. در این مراسم که با حضور مسئولان رژیم در استان همراه بود؛ آیت الله خامنه ای با ایراد سخنانی کوبنده اندک هیمنه رژیم در چشم مردم را شکستند و راه را برای تحرکات بعدی سهل کردند.

سلیمان نوری ادامه داد: در 23 آذر حمله وحشیانه رژیم به اطفال بستری در بیمارستان امام رضا(ع) رخ داد که به مثابه ریختن نفت بر آتش خشم مردم بود. به دنبال این جنایت، تحصن پزشکان معترض نیز به خاک و خون کشیده شد. اول دی مراسم تشییع شهدای این تحصن برگزار و متعاقب آن ازهاری، نخست وزیر وقت، رسما عذرخواهی کرد اما این پوزش نتوانست باعث آرامش.

این خراسان پژوه با اشاره به مظلومیت حادثه 2 دی 57 در تاریخ معاصر گفت: در جریان تظاهرات مردمی یک سرهنگ شهربانی به دست مردم افتاد و ضرب و شتم شد. نیروهای رژیم به این بهانه با تانک به مردم حمله کردند و چند کشته و 60 مجروح برجای گذاشتند. عصر همین روز آیت الله شیرازی در تماسی با ازهاری اعلام کرد در صورت خارج نشدن میرهادی، فرمانده نظامی مشهد، تضمینی برای زنده ماندن این فرد وجود ندارد.

وی ادامه داد: متعاقب این تهدید شدید اللحن، میرهادی 5 دی مشهد را ترک گفت. همچنین امام(ره) با اطلاع از کشتار مردم، نهم دی را عزای عمومی اعلام کردند و آیات عظام شیرازی و قمی هم خواستار حضور پرشور مردم در تظاهرات این روز شدند.

وی به جریانات رخ داده در روزهای 2 تا 9 اشاره کرد و گفت: 3 دی کارکنان دادگستری به مردم پیوستند. 2 روز بعد علاوه بر راهپیمایی بزرگ مردم، آرام کردن غائله زندان مرکزی مشهد قدرت روحانیت را به رخ رژیم کشید. قتل 2 زندانی موجب نارآرامی و آتش سوزی در زندان شده بود. فرزند آیت الله شیرازی به همراه چند روحانی دیگر با حضور در جمع زندانیان، آن ها را دعوت به آرامش کردند.

به گفته وی پیوستن کارکنان رادیو و تلویزیون به انقلاب، تعطیلی عمومی بازار بزرگ و پایین کشیدن نماد رضاشاه در راه آهن از اتفاقات 7 دی در مشهد بود.

سلیمان نوری افزود: در 8 دی مجلس ترحیم شهدای 2 دی در حرم با حضور علما و سخنرانی آیت الله خامنه ای برگزار شد. همچنین پیوستن کارکنان استانداری به مردم و پیاده روی آنان تا بیت آیت الله شیرازی ضربان قلب انقلاب در مشهد را تندتر کرد.

وی ادامه داد: اعلام عزای عمومی از سوی امام(ره) که پیش از این ذکر شد؛ از حضور میلیونی مردم در راهپیمایی 9 دی خبر می داد. مبدا تظاهرات این روز مدرسه نواب به سمت خیابان امام رضا، میدان بسیج، چهارراه لشگر و مقصد، استانداری بود.آیت الله خامنه ای در استانداری به ایراد سخن پرداختند. در این میان تانک ها از کنار ساختمان اتکا وارد خیابان شده و کشتار فجیع مردم با تیراندازی و زیرگرفتن زنان و کودکان آغاز شد. در قبال این جنایات سرهنگ«عبدالکریم کلامی» فرمانده مستقیم حمله به مردم توسط انقلابیون با چاقو به قتل رسید.

سلیمان نوری گفت: عصر آن روز فروشگاه اتکا و سینما فرنگ-آفریقای کنونی- به آتش کشیده شد.کشته شدن چند انقلابی و تلاش مردم برای جلوگیری از غارت اموال نشان داد که این آتش سوزی ها از سوی نیروهای انقلابی نبوده است.حمله به زندان زنان مشهد و آزادکردن 62 زندانی سیاسی زن، آتش زدن ساختمان انجمن ایران و آمریکا و به آتش کشیدن کلانتری ها از اقدامات مردم در این روز بود.

وی اضافه کرد: شب هنگام در منزل آیت الله شیرازی جلسه سران انقلاب برگزار و چگونگی هدایت جریانات بررسی شد. در نهایت تصمیم آرام کردن مردم و گرفتن جلوی ادامه کشتار اخذ شد. چند زندانی از نیروهای دون پایه گارد هم که در منزل ایشان زندانی بودند آزاد شدند اما بلافاصله پس از آزادی، 2 تن از آن ها در کوچه چهارباغ به طرز مشکوکی به قتل رسیدند؛ سپس جنازه شان همان شب در میدان شهدا به صورت مثله شده آویزان شد. صبح روز 10 دی این جنازه ها در صبحگاه ارتش به نمایش درآمد و به ارتشیان گفته شد که اگر مردم را نکشید توسط آن ها به چنین سرنوشتی دچار خواهید شد.این امر باعث شد نیروهای ارتش بی محابا مردم بی گناه را در خیابان ها به رگبار ببندند.

این خراسان پژوه افزود: امام (ره) و آیات عظام مشهد در پیام هایی ضمن تسلیت این فاجعه دلخراش از مردم خواستند در صحنه بمانند. پزشکان مشهد نیز با ارسال نامه ای به دبیرکل سازمان ملل خواستار مداخله وی شدند. 11 و 12 دی مشهد همچنان ناآرام بود. 13 دی آیت الله قمی به استاندار وقت پیغام داد اگر ضمن دادن استعفا از مشهد خارج نشود؛ مسئولیت امنیتش با شخص وی خواهد بود. بدین ترتیب با خروج استاندار در 14 دی دولت عملا در مشهد ساقط شد.

وی خاطرنشان کرد: برجای گذاشتن 200 شهید و 100 جانباز تنها در روزهای 9 و 10 دی ننگی ابدی در کارنامه رژیم پهلوی به شمار می رود.


کلمات کلیدی: مشهد ،ایران ،تاریخ ،آستان قدس