تاق کسری در سی تیر
ساعت ۱۱:۱٠ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱۳ اسفند ،۱۳۸٦  
میدان توپخانه. خیابان سی ام تیر. ساختمانی با  آجرهای سرخ تیره رنگ و با تاقی شبیه تاق کسری در نزدیکی بغداد، که معماری دوران ساسانی را به یاد می آورد. اما این جا ساختمان موزه ملی ایران است که از قضا، معمار آن، ایرانی نیست. در سال 1316 آندره گدار فرانسوی، با اجرای استاد مراد تبریزی به عنوان بنا، و حاج عباسعلی معمار، اولین ساختمان موزه در ایران را ساخته است. جایی که می توانید  نخستین  اثری که حضور ساکنان اولیه فلات ایران  را  در ششصد هزار سال پیش اثبات میکند ،با چشمان خود مشاهده کنید ویا ببینید  ببینید شاگردان مدرسه ای در 3500 سال پیش، چطور مشق می نوشته اند. آندره گدار، معمار موزه، بناهای دیگری را هم در ایران طراحی کرده مقبرة حافظ،  آرامگاه سعدی و بعضی از ساختمان های دانشگاه تهران، از کارهای او هستند.وی  در سال 1308 شمسی تهیه نقشه و طرح اجرایی ساختمان موزه ایران باستان را برعهده گرفت و پس از تدارک طرح و نقشه ساختمان و تهیه زمین ، علی اصغرخان  حکمت وزیر وقت معارف دستور شروع ساختمان را در روز 21 اردیبهشت سال 1313 شمسی به او ابلاغ کرد. گدار  هم  موزه را با الهام از بناهای دوره ساسانی ساخت ودر این راه  سعی کرد تا از مصالح به کار رفته در آن دوره نیز استفاده کند.. موزه در سال 1316 خورشیدی افتتاح شد. موزه ملی ایران، دارای بخش های قبل از تاریخ، بخش تاریخی، بخش اسلامی، بخش مهر و سکه، تالار کتیبه ها، و بخش مرمت است. این موزه مهم ترین موزة فرهنگ و تمدن ایران در تمام دنیاست. موزه ملی ایران، دارای 300 هزار شیء تاریخی است.قدیمی ترین اثر به نمایش درآمده در موزه ایران باستان، تیغه های سنگی کشف شده در رودخانة کشف رود، در شمال غربی مشهد است .تندیس سنگی سگ، پنجة بزرگ شیر و تندیس سنگی پنه لوپه که هر سه از تخت جمشید به دست آمده اند، از آثار موزه ایران باستان هستند این آثار، حالا به موزه بریتانیا در انگلستان برای شرکت در نمایشگاهی به نام امپراتوری فراموش شده انتقال داده شده اند.چشم در برابر چشم این اولین قانون مکتوب بشر است خیلی پیش از آن که در دنیا کسی به فکر تدوین قانون جهانی برای بشر یا حقوق بشر بیفتد، این لوح نوشته شده است.. این کتیبه به لوح حمورابی مشهور است و متعلق به معبدی در شهر بابل است. البته آن را در شوش کشف کرده اند. در لوح حمورابی برای اولین بار، قانون قصاص یا چشم در برابر چشم، مکتوب شده علاوه بر این، قوانین مربوط به تجارت و عدالت اجتماعی هم در این لوح به چشم می خورد. اگر به بالای لوح دقت کنید، حمورابی را می بینید که مقابل خدای خورشید به نیایش ایستاد ه است. البته برای دیدن اصل این لوح باید به پاریس و موزه لوور بروید. فرانسوی ها اصلش را برده   اند و نسخه بدل را برای ما فرستاده اند . لوح حمورابی  به خط میخی اکدی نوشته شده است. همچنین  تندیس بدون سر  داریوش  شاه مقتدر هخامنشی که در دهة پنجاه در کاخ آپادانای شوش پیدا شد نیز در این مکان نگهداری میشود. روی پیکرش خراش های هجوم های مختلف به چشم می  خورد. این تندیس را مصری ها ساخته  اند و به داریوش تقدیم کرده اند. بر روی لباس داریوش کتیبه ای به چهار زبان مختلف نوشته شده که بخشی از آن معنی اش این است: داریوش بر کشورهای بسیاری پادشاهی می کند و اهورامزدا از او حمایت می کند. مرد پارسی، مصر را در دست دارد. برای این تندیس، فیلم مستندی هم ساخته شده است  مرد نمکی دیگر اثر قابل توجه این موزه است .در جیب هایش گردو پیدا کردند. ظاهرا برای شکار بیرون آمده و راه را گم کرده است. نمک باعث شده موهایش سفید و جسدش سالم بماند. عمر این مرد نمکی را بعضی نزدیک و بعضی بیش از هزار سال تخمین زده اند.     گاو کتیبه  پوش عیلامی هم از اشیا ئ تاریخی ساکن در این موزه است .این گاو سفالی 3250 سال قدمت دارد. رومن گریشمن باستان شناس فرانسوی، کاشف این گاو در معبد چغازنبیل است. اون تاش گال ، پادشاه عیلامی شهر شوش، این گاو را به خدای شهر شوش اینشوشیناک هدیه کرده بود. کتیبه ای به خط میخی عیلامی در پشت گاو وجود دارد که این ادعا را ثابت می کند  همچنین  یک رندة سنگی که عمرش ، به هشتصدتا هزار سال قبل از میلاد مسیح می رسد و در چاهک خراسان کشف شده و سر یک شاهزاده پارتی از ریگر اشیائ با ارزش این موزه است.  با تمام این اوصاف و با توجه به اینکه مادر موزه های ایران گنجینه ای را در درون  دارد.که  هویت یک ملت در آن نهفته است. تنها به هنگام ورود حالتی  افتخارآمیز داریم زیرا پس از بازدید مجموعه و با توجه به تعداد کم آثار موجود در آن نسبت به آثار ایرانی سایر موزه های مادرجهان هرچند که هنوز هم به خود وملت خود افتخار می کنیم اما خشم و اندوه از عملکرد  ضعیف مسئولان نیز همراه  این  احساس غرور نخستین است.من هم از این قاعده مستثنی نیستم  آنچنان که به هنگام خروج از موزه یاد این جمله یکی از دوستان همکار فرنگی خود افتادم که به هنگام حضور در ایران و پس از بازدید از این موزه به یکی از مسئولان وقت میراث فرهنگی گفته بود :«وقتی به بازدید موزه های کشورهای مختلف می رفتم آثار ایرانی بسیاری می دیدم، در اکثر موزه های معروف و بزرگ جهان آثار نفیسی از کشور ایران به نمایش درآمده است. من همیشه با خودم فکر می کردم اگر روزی به موزه ملی ایران بیایم با خیل عظیمی از بهترین و قدیمی ترین آثار تاریخی روبرو خواهم شد، اما متأسفانه چیزی که در این موزه دیدم کاملاً متفاوت با خواسته و توقعم بود».   نمی دانیم طرح ها و ایده ها چه زمانی به مرحله اجرا درخواهند آمد اما امیدواریم روزی بار دیگر موزه ملی ایران جایگاه واقعی خود را در میان موزه های دنیا پیدا کند و دوباره در زمره برترین موزه های جهان قرار گیرد.اما در کنار ساختمان تاق کسری خیابان 30 تیر موزه ای دیگر هم قرار دارد که روز گاری اشیائ آن در زیر تاق کسری قرار داشته اما به مرور زمان وافزایش اشیائ در سال  75 به این ساختمان منتقل شده وعنوان موزه دوران اسلامی بر آن نهاده شده است. این موزه ساختمانی  چهار طبقه با   حدود 10 هزار متر مربع است  که  دو طبقه از آن به نمایش آثار هنر اسلامی اختصاص داشته و دو طبقه دیگر مخصوص فعالیت های جنبی است. اشیاء در سالن پایین براساس موضوعات هنری قرار گرفته اند و در سالن بالا براساس دوره های اسلامی. در این بخش آثار زیادی از هنر هنرمندان شهرهای مختلف دیده می شود. آثاری با رنگ های شاد و نقاش های ظریف. درهای خاتم و منبت ، گچبری های زیبا، فرش ها و پارچه های ظریف و هنرمندانه. این موزه در بر گیرنده مجموعه نفیس و متنوعی از اشیای اسلامی متعلق به قرون اولیه اسلامی تا پایان دوره قاجاریهاست. در این موزه بیش از 6000 شی شامل نسخ خطی چون قرآن، کتب علمی، تاریخی و ادبی، قطعات خط و نقاشی مینیاتور، سفال، فلز،  شیشه، چینی، پارچه، فرش و گلیم، اشیای سنگی قیری، چوبی، عاج، جواهر،  گچ بری، کاشی و آجر است که بیشتر حاصل کاوش های علمی در محوطه های شهرهای قدیمی اسلامی چون نیشابور،ری، جرجان( گنبد کاووس)،تخت سلیمان آذربایجان و .. است. موزه دوران اسلامی از  هشت بخش شامل تالار قرآن و نسخ خطی، غرفه وسایل روشنایی، تالار منسوجات غرفه ابزار نجوم، تالار سفال، غرفه آثار شیشه ای و ابزار پزشکی، تالار فلز و غرفه ابزار کتابت شکل یافته است.قدیمی ترین قرآن هایی که در ساختمان دوران اسلامی موزه ملی ایران قرار دارند، مربوط به قرن سوم هجری هستند که بر پوست آهو و به خط کوفی، نگاشته شده اند.قسمتی از پردة خانه خدا هم دراین موزه نگهداری میشود که بر  روی آن، با الیاف ابریشم و طلا و نقره، آیات 126 و 127 سورة بقره نقش شده است.  اما مهمترین اثر این مجموعه محرابی است با گچ بری بسیار زیبا آنچنان که آدم دلش می  خواهد همان وسط روبه روی این محراب بنشیند و با خدا راز و نیاز کند. روی این محراب، کتیبه ای به خط کوفی و ثلث وجود دارد که سوره های اخلاص، فاتحه و مؤمنون، رویش حک شده است. سازندة آن، مسعود کرمانی است و در شهر اصفهان و در زمان ایلخانیان ساخته شده است.سر انجام اینکه پس از بازدید از این موزه هم همان حس بازدید از موزه دوران باستان  والبته با حسی پر رنگ تر  به سراغ آدم می آید و اورا در غم واندوه فرو می برد که چرا ؟