خوب اما کمتر از انتظار!
ساعت ٢:٠٧ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ۱٢ تیر ،۱۳٩۳  

وقتی سخن از نگاه مسلمانان خارجی به زندگی ما ایرانیان می‌شود ناخودآگاه توجه به زائران غیرایرانی مشهد مقدس نیز جلب می‌شود؛ زائرانی که براساس آخرین آمار رسمی سالانه به بیش از یک میلیون نفر بالغ می‌شوند.

  هرچند این زائران بر اساس آمار رسمی از بیش از 60ملیت مختلف دنیا هستند اما اغلب ایشان تابعیت یکی از کشورهای همسایه شرقی، غربی یا جنوبی و شبه قاره هند و خاورمیانه را دارند؛ افرادی که آنچنان مشتاق زیارت عالم آل‌محمد(ع) هستند که تمامی سختی‌های موجود در راه این سفر را به هیچ می‌انگارند و هنگامی که با ایشان همکلام شده و می‌خواهی درباره هم‌کیشان ایرانی خود نظر دهند تنها به بیان خوبی‌ها می‌پردازند و اگر هم نقصی را عنوان می‌کنند بر این امر نیز تأکید دارند که این مسئله در کشور خودشان هم هست.

حجاب ایرانی‌ها برای زنان کشورهای اسلامی الگوست

زائر عراقی

«محمد سیدعلی» زائر عراقی که با او هنگام خروج از دفتر راهنمای زائرین خارجی حرم‌مطهر رضوی مواجه شدم در پاسخ به این سؤال که زندگی و رفتار شیعیان ایرانی را چگونه دیده است؟ عنوان می‌کند: «وقتی در جایی مقدس چون حرم ثامن‌الحجج(ع) یا مرقد بی‌بی معصومه(س) هستی و ایرانیان را در حال خواندن نماز و زیارت و راز و نیاز می‌بینی به حال‌شان غبطه می‌خوری و آرزو می‌کنی که ‌ای‌کاش زائر نبودی و مجاور بودی اما خوب، ایران هم مثل همه کشورهاست و داخل حرم وخارج آن با هم فرق دارد!» از این زائر سیه‌چرده عراقی می‌خواهم توضیح بیشتری دهد که ابتدا طفره می‌رود اما وقتی با اصرار من مواجه می‌شود، می‌گوید: «به واقع من از کثرت مظاهر بدحجابی در بازارهای اینجا تعجب می‌کنم. من لبنان و سوریه و خیلی از کشورهای عربی دیگر را رفته‌ام، آنجا یا مردم حجاب کامل دارند و یا بی‌حجاب هستند اما اینجا اینگونه نیست و دسته‌ای هم هستند که تنها به ظاهر حجاب دارند اما از بی‌حجاب‌ها بدتر هستند.»

صحبتش گل انداخته و گویی احساس می‌کند که گوش شنوایی برای بیان درددلش پیدا کرده، ادامه می‌دهد: «حجاب ایرانی‌ها برای زنان کشورهای اسلامی الگوست. ما با دیدن زنان باحجاب که مجری و گوینده برنامه‌ها و اخبار تلویزیون ایران هستند احساس بسیار خوبی داریم و زنان و دخترانمان را به حجاب ایرانی تشویق می‌کنیم اما در بازارهای اینجا به‌ویژه بازارهایی که از حرم دورتر هستند شاهد زنان و دخترانی بودم که از حجاب فقط یک روسری کوچک روی سر خود کشیده‌اند که این شایسته یک شهر مقدس نیست.»

از سیدعلی پرسیدم به جز این مسئله مشکل دیگری هم هست که او را هنگام سفر به ایران ناراحت کرده و نظرش نسبت به شیعیان این کشور دچار تغییر کرده باشد که در پاسخ این چنین سفره دلش را گشود: «ما ایران را‌ ام‌القرای جهان تشیع می‌دانیم و انتظار داریم همه‌‌چیز در این کشور به نحو احسن باشد. گناه ما چیست که روزگاری صدام بر کشور ما حاکم بوده و به برادرکشی پرداخته است. در همان زمان هم بسیاری از شیعیان عراق به‌دلیل اینکه حاضر به جنگ با برادران شیعه ایرانی خود نشدند در زندان‌های رژیم بعثی به شهادت رسیدند. برادر خود من از این گروه بود. حال وقتی من در شهری چون مشهد هنگام حضور در هتل و ارائه پاسپورت عراقی متوجه تغییر رفتار بعضی مسئولان هتل نسبت به‌خود می‌شوم و می‌بینم که به سایر مسافران خارجی بیشتر از من احترام می‌گذارند، ناراحت می‌شوم. یک‌بار دلیل این امر را از مسئول هتل پرسیدم که او انکار کرد اما وقتی با اصرار من مواجه شد عنوان کرد که چون عراقی هستی، این برخورد ناخودآگاه با تو انجام می‌شود. جالب این بود که وقتی توضیح دادم برادرم در زندان‌های صدام شهید شده برخوردش با من و خانواده‌ام کاملا تغییر کرد و گفت نمی‌دانسته که در عراق هم افرادی اینگونه بوده‌اند. این امر نشان از کم‌کاری مسئولان فرهنگی ایران وعراق درباره ایجاد رابطه درست بین شیعیان 2 کشور دارد که باید رفع شود.»

 

امان از تکدی‌گری

زائر عربستانی

یک زائر عربستانی نفر بعدی است که با هم درباره سبک زندگی شیعیان ایران همکلام می‌شویم. وی که خود را «عدنان ابوزاید» و از اهالی منطقه شرقی عربستان معرفی می‌کند نیز همچون سیدعلی عراقی می‌گوید: «شیعیان عربستان به شیعیان ایران به‌عنوان کعبه آمال خود و نمونه واقعی یک پیرو اهل‌بیت(ع) نگاه می‌کنند. آنان با توجه به برنامه‌های ماهواره‌ای مختلفی که از سوی صدا و سیمای ایران و همچنین شبکه‌های مستقل شیعی وابسته به مراجع درباره زندگی در ایران پخش می‌شود نهایت آمال و آرزوی خود را زندگی در این کشور به‌ویژه شهرهایی چون مشهد یا قم می‌دانند.»

وی می‌گوید: «یک مسئله مهم موضوع متکدیان فراوان مشهد است که واقعاً آزار‌دهنده است و از لحظه خروج از هتل چندین زن و مرد و کودک با جملات «انا فقیر» و «انامسکین» ما را احاطه می‌کنند و روح و روانمان را آزار می‌دهند.»

ابوزاید می‌افزاید: «در ساعت۲ نیمه‌شب و حتی ۳ نیمه شب که برای نماز صبح به حرم مشرف می‌شویم در مسیر به چندین نفر متکدی برخورد می‌کنیم و اصرار این افراد به دریافت پول، واقعاً باعث می‌شود با روحیه‌ای آزرده به حرم برویم و نکته مهم این است که در بازگشت بار دیگر با متکدیان مواجه می‌شویم. به‌نظر من مسئولان شهر قبل از انجام هر کاری باید برای رفع مشکل تکدی‌گری در مشهد فکری کنند. البته من این مسئله را در قم هم دیده‌ام و در مکه مکرمه هم هست اما نه به‌شدت مشهد. من در مکه می‌گویم دولت به‌دنبال اجرای اسلام درست نیست اما ایران که ‌ام‌القرای شیعه است نباید اینگونه باشد .»

راهنمای زوار

زائر افغانی

«محمدغدیر صدیقی»، زائر افغان فرد بعدی است که با او گفت‌وگو می‌کنم. صدیقی می‌گوید: «این خیلی مهم است که شیعه وقتی وارد ایران خاصه مشهد یا قم می‌شود، خود را بخشی از اجتماع شیعیان این کشوراحساس کند. این احساس زمانی به فرد مسافر دست می‌دهد که بتواند با فرهنگ و مردم ایران به‌خصوص مشهد یا قم ارتباط برقرار کند که بیشتر مسافران شیعه خارجی به قصد زیارت مرقد بزرگان در این شهرها به ایران می‌آیند و اینجاست که شرایط لازم برای ارتباط با مردم را باید مسئولان فراهم کنند.»

این زائر افغان با اشاره به اینکه مدتی را در مدینه منوره به‌عنوان فروشنده به سر برده است، تأکید می‌کند: «در مکه و مدینه از سوی مسئولان در حرمین شریفین، در بازارهای بزرگ و مراکز خرید عمده، در بیمارستان‌ها و داروخانه‌ها، در پارک‌ها و فرودگاه‌ها گروه‌هایی ساماندهی شده‌اند که به زبان‌های مختلف آشنا بوده و زائران از لباس فرم مخصوص این افراد متوجه می‌شوند که می‌توانند نیازهای ارتباطی‌شان را با تماس با این افراد برطرف کنند. همین امر باعث راحتی زائران هنگام زیارت می‌شود. اگر در مشهد، قم وسایر شهرهای پرمسافر ایران نیز اینگونه عمل شود دیگر شایعاتی که از سوی برخی رسانه‌های وابسته به سایر مذاهب در سطح کشورهای مختلف پخش می‌شود، رنگ می‌بازد و شیعیان برادران ایرانی خود را یک الگوی کامل می‌بینند.»

برادر بزرگ‌تر

زائر لبنانی

«فراس معین» زائری از لبنان آخرین فردی است که با او درباره ایران صحبت می‌کنم. وی که پیش از مواجهه با من در حال خواندن زیارت مخصوص امام‌رضا(ع) در گوشه‌ای از صحن جمهوری اسلامی بود اینگونه رشته کلام را در دست می‌گیرد: «واقعیت این است که نه‌تنها ما شیعیان لبنان بلکه تمامی شیعیان جهان، مردم ایران را برادران دینی بزرگ‌تر خود تلقی می‌کنیم و بر همین اساس توقع و انتظاری که از آنها داریم بسیار بیشتر از انتظاری است که از همکیشان هموطن خود دارند. براین اساس کوچک‌ترین نقص در رفتار آنان باعث ناراحتی و یاس سایر شیعیان می‌شود.»

معین که از این نوع سخن گفتنش مشخص است که به خوبی ایران را می‌شناسد اینگونه ادامه می‌دهد: «توفیق نصیب من شده که تاکنون 6 سفر به مشهد آمده‌ام البته سایر شهرهای مهم ایران چون تهران، قم، اصفهان، شیراز و حتی اردبیل و تبریز را هم دیده‌ام اما بیشترین سفر من به‌دلیل تعلق خاطر مذهبی که به امام هشتم(ع) دارم به مشهد بوده است.»

فراس معین می‌گوید:«این را باید بگویم که در این مدت من متوجه شدم که هرچند از نظر ظاهری برخی مردم ایران با اسلام واقعی فاصله گرفته‌اند اما دل آنها پاک است. من شب قدر سال گذشته در یکی از مساجد تهران بودم و دیدم که زنان بدحجاب و پسران دارای آرایش نیز در این مراسم شرکت کرده بودند. این نشان می‌دهد که مشکل در مردم نیست و کشور شما هم از مشکلات کشور من و سایر کشورهای اسلامی یعنی تهاجم فرهنگی و تقلید ظاهری از غرب رنج می‌برد.»

 

زائران خارجی در قم چه می‌گویند؟

به سختی می‌توانست فارسی صحبت کند و با همسر و دختر کوچکش سامیه به ایران سفر کرده است. اسمش فاتح است و درباره مهمان نوازی ایرانی‌ها می‌گوید: «مردم ایران بسیار مهمان‌نواز هستند و ما در یک ماهی که در این کشور بوده‌ایم بسیار احساس راحتی می‌کنیم.» فاتح که برای زیارت مرقد حضرت معصومه(س) و پس از آن حرم مطهر امام رضا(ع) از پاکستان به ایران سفر کرده است ادامه می‌دهد: «آداب و رسوم ایرانی‌ها به مردم پاکستان بسیار نزدیک است و آنها با ما طوری رفتار می‌کنند که انگار جزوی از خانواده آنها هستیم. برای همین تصمیم گرفته‌ام سال‌های آینده که برای زیارت سفر می‌کنم حتما اعضای بیشتری از خانواده‌ام را با خود به ایران بیاورم.»

«من عاشق غذاهای ایرانی هستم و با اینکه تنوع غذا در هندوستان زیاد است ولی غذاهای ایرانی را بیشتر دوست دارم.» این نخستین جمله‌ای بود که محمد پروند درباره ایرانی‌ها گفت. او از مسلمانان شیعه هند است که برای بار دوم به ایران سفر می‌کند و یکی از دوستان ایرانیش نیز همراهی‌اش می‌کند. محمد درباره خصوصیات ایرانی‌ها می‌گوید: «حس انسان‌دوستی در ایران بسیار زیاد است و من این مسئله را قطعا به‌خاطر شیعه بودنشان می‌دانم. در همین سفر به قم خیلی‌ها به محض اینکه می‌فهمیدند من خارجی هستم نخستین سؤالشان این است که جایی برای ماندن دارم یا نه؟ حتی وقتی باز هم می‌فهمیدند که در هتل مستقر هستم اصرار می‌کردند که به خانه‌شان بروم و مهمانشان باشم. در ایران میزبان احترام ویژه‌ای برای مهمان قائل است و واقعا او را حبیب خدا می‌داند.»

«ابوحامد» از شیعیان بحرین می‌گوید 6‌ماه است در ایران به‌سر می‌برد و در قم ساکن است؛ «در کشور ما همچنان درگیری است و من مجبور شدم به ایران بیایم و مدتی نزد اقوامم بمانم. قبل از این، شناخت چندانی از ایرانی‌ها نداشتم اما وقتی مهمان‌نوازی آنها را دیدم نظرم خیلی عوض شد.» او می‌گوید: «مردم ایران در برپایی مراسم‌های مذهبی بسیار جدی هستند و من در کشور خودم چنین مسئله‌ای را خیلی کمتر دیده‌ام. ایرانی‌ها به هر مناسبتی مراسم باشکوهی برگزار می‌کنند و این جالب است که در آن به وفور نذری پخش می‌شود تا همه از غذای متبرک شده میل کنند.»

×این گزارش در صفحات همشهری 2 روزنامه سراسری همشهری مورخ 27 خرداد 93 منتشر شد.